Fiscal multipliers -oh yeah ! (του Μ Ματσαγγάνη)

  Θεώρησα   το παρακάτω  άρθρο  εξαιρετικά  ενδιαφέρον  κι  έτσι  αποφάσισα  να  μην  το  περιλάβω    μόνο  στα  κατά  καιρούς  αναρτώμενα  » ΑΝΑΛΕΚΤΑ»  αλλά  να  του  δώσω  ένα  δικό  του  χώρο.
Δεν  είναι  τόσο  ότι  εξηγεί   πολύ  απλά    την   φύση  των  περίφημων  πια  «δημοσιονομικών  πολλαπλασιαστών»  και  την  έννοια  του  «λάθους»  του  ΔΝΤ , αλλά  μας  δίνει    την  ευκαιρία  να ξαναθυμηθούμε  και  να    σκεφτούμε  2-3  πολύ  σημαντικά  πραγματάκια:
1.   Η  αναγκαιότητα    ενός   «άλλου  μείγματος  πολιτικής»  για  το  οποίο  επίμονα  μιλούσε  ο  Σαμαράς    καιν  για  το  οποίο    δημοσιογράφοι   και  αναλυτές    τον  ειρωνευόταν,  σήμερα  μετά  από  μια  3ετία  αποδεικνύεται    ότι  δεν  ήταν  κάποιο    πολιτικάντικο   εφεύρημα,  αλλά  μια   πραγματικότητα.
2 Το  «λάθος  του  ΔΝΤ»  μας  θυμίζει  ότι  ακόμα  και  πετυχημένες  οικονομικές  συνταγές  δεν  ισχύουν  παντού  και  πάντα  κι  ότι  η  επιτυχία  τους  δεν  είναι  ανεξάρτητη  από  πολιτικές  και  κοινωνικές   συνθήκες.
3. Η  ενδεχομένως  άλλη  πολιτική  που  θα  ακολουθείτο  δεν  σημαίνει  ότι    δεν  θα  δημιουργούσε  δυσαρέσκειες ,  προβλήματα     και  αντιδράσεις.  Η     φύση    των  μέτρων   που  θα  έπρεπε  να  πάρει  η  κυβέρνηση  πιθανώς   και  να  ξεσήκωνε  μεγαλύτερες  αντιδράσεις,  αλλά  εικάζεται   (το  τονίζω  αυτό  το  «εικάζεται»)  θα  είχαν  οδηγήσει  σε  καλύτερα  αποτελέσματα.
ΑΙΡΕΤΙΚΟΣ-firiki2010

FISCAL  MULTIPLIERS- OH  YEAH !

του Μάνου Ματσαγγάνη
Δημοσιεύτηκε στον διαδικτυακό τόπο ενημέρωσης και ανάλυσης «Protagon» (Τρίτη 29 Ιανουαρίου 2013).
Συμβαίνει σπάνια ένα επιστημονικό ζήτημα με περίεργες τεχνικές πτυχές να συζητιέται ξαφνικά στα πρωτοσέλιδα του διεθνούς Τύπου. Αυτό ακριβώς φαίνεται να συμβαίνει τώρα, με τη διαμάχη γύρω από το ζήτημα των «δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών» – θέμα με το οποίο ομολογώ ότι και εγώ έχω ασχοληθεί ελάχιστα από τότε που ήμουν δευτεροετής φοιτητής ΑΣΟΕΕ.
Τι είναι οι δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές; Με πολύ απλά λόγια, δείχνουν πόσο μειώνεται (αυξάνεται) το ΑΕΠ μετά από μια μείωση (αύξηση) του ελλείμματος. Όπως καταλαβαίνετε, το θέμα όμως είναι όντως ενδιαφέρον, αν και κατά τη γνώμη μου η πολιτική ερμηνεία θέλει προσοχή.
Λοιπόν, τα γεγονότα εν συντομία έχουν ως εξής:
Πριν 3 μήνες, ρεπορτάζ των Financial Times (9 Οκτωβρίου 2012) ανέφερε ότι οι αξιωματούχοι του ΔΝΤ δεν θεωρούν πλέον ότι οι δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές είναι 0,5 (η υπόθεση εργασίας του ΔΝΤ στα Μνημόνια της Ελλάδας και των άλλων χωρών), αλλά πολύ υψηλότεροι: από 0,9 έως 1,7. Το ρεπορτάζ επιβεβαιώθηκε σε «κείμενο συζήτησης» που υπογράφουν οι Blanchard και Leigh(μεγάλα κεφάλια του ΔΝΤ, ιδίως ο πρώτος), και το οποίο κυκλοφόρησε λίγο πριν τις γιορτές με τη διευκρίνηση ότι πρόκειται για «προσωπικές απόψεις» των συγγραφέων.
Με λίγα λόγια, λένε οι συγγραφείς, μια μείωση του ελλείμματος κατά 5% (όπως συνέβη στην Ελλάδα το 2010) δεν προκαλεί ύφεση 2,5% (0,5 x 5%), αλλά 2 ή και 3 φορές παραπάνω. Πράγματι, η ύφεση στην Ελλάδα ήταν 7% το 2011, 6% το 2012, 4% με 4,5% το 2013 και πάει λέγοντας. Οι Blanchard και Leigh λένε ότι αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έπρεπε να μειωθεί το έλλειμμα, αλλά ότι η μείωση έπρεπε να γίνει αλλιώς (με άλλη αναλογία αύξησης φόρων και μείωσης δαπανών), μαζί με ουσιαστικές διαρθρωτικές αλλαγές (άλλοι προσθέτουν: με διαφορετικό timing) κτλ.
Συνεπώς; Τι συμπέρασμα βγάζουμε από όλα αυτά; Ότι το λάθος που έκανε το ΔΝΤ το πληρώνουμε εμείς; Ότι κακώς υπήρξε το Μνημόνιο; Ότι τζάμπα τραβάμε όσα τραβάμε τα τελευταία 3 χρόνια;
Κατά τη γνώμη μου, η πολιτική ουσία του πράγματος δεν είναι αυτή. Η Ελλάδα στις αρχές του 2010 είχε κατ’ ουσίαν χρεωκοπήσει, αφού δεν μπορούσε να δανειστεί από τις αγορές. Οι μόνοι που μας δάνειζαν ήταν η τρόικα (παραβιάζοντας μάλιστα την περίφημη ρήτρα μη διάσωσης, την οποία όλα τα μέλη της Ευρωζώνης – και η Ελλάδα – είχαν υπογράψει). Το να θεωρεί κανείς ότι επρόκειτο ποτέ να μας δάνειζαν άνευ όρων ανήκει στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Πολύ περισσότερο, όταν η εν λόγω χώρα έδινε την (εν πολλοίς ορθή) εντύπωση σπάταλης και διεφθαρμένης Μπανανίας που μαγειρεύει τα νούμερα σε τερατώδη κλίμακα. Ας θυμηθούμε ότι η πρόβλεψη Παπαθανασίου για το έλλειμμα του 2009 ήταν 3,7% του ΑΕΠ, ενώ η τελική εκτίμηση της Eurostat ήταν 15,6%!
(Παραβλέπω την τρέχουσα υπόθεση δικαστικής δίωξης Ζωής Γεωργαντά προς Ανδρέα Γεωργίου ως εμπίπτουσα στη σφαίρα της κοινωνικής ψυχολογίας, που άλλωστε δεν είναι ειδικότητά μου).
Συνεπώς, το θέμα ήταν (και παραμένει) άλλο: τι Μνημόνιο, ποιανού Μνημόνιο κτλ. Με κίνδυνο να γίνω κουραστικός, έχω γράψει επανειλημμένως ότι μια σοβαρή χώρα θα εκπονούσε μόνη της ένα εθνικό πρόγραμμα δημοσιονομικής εξυγίανσης και μεταρρύθμισης των θεσμών, καθορίζοντας η ίδια τις δικές της προτεραιότητες. Δεν θα περίμενε να το κάνει για λογαριασμό της η τρόικα.
Πάντως, ακόμη πιο ενδιαφέρον μου φαίνεται ένα άλλο ζήτημα: Τι καθορίζει το μεγέθος των δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών. Σε πρόσφατη εργασία τους οι Alcidi και Gros υπολογίζουν ότι στην Ελλάδα είναι 1,4 ενώ στις άλλες χώρες του Νότου (και στην Ιρλανδία) 0,8 με 1. Γιατί έχουμε μεγαλύτερους πολλαπλασιαστές από τα άλλα PIGS?
Όπως εξηγούν οι συγγραφείς, το μέγεθος των δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών γενικά εξαρτάται από τρεις παράγοντες: (1) τη ροπή προς αποταμίευση, (2) το βαθμό εξωστρέφειας της οικονομίας, και (3) το (πραγματικό) φορολογικό βάρος. Αυτά τα τρία μαζί λειτουργούν ως βαλβίδες ασφαλείας: όσο μεγαλύτερο είναι το τμήμα του διαθέσιμου εισοδήματος που αποταμιεύεται, το τμήμα του παραγόμενου προϊόντος που εξάγεται και το τμήμα του ακαθάριστου εισοδήματος που πηγαίνει σε φόρους, τόσο χαμηλότεροι είναι οι δημοσιονομικοί πολλαπλασιαστές – δηλ. τόσο μικρότερη τελικά είναι η ύφεση μετά από μια μείωση του ελλείμματος κατά x%.
Με άλλα λόγια, η ύφεση στην Ελλάδα υπήρξε (και παραμένει) βαθύτερη από το αναμενόμενο κυρίως λόγω (1) υπερκαταναλωτισμού με δανεικά, (2) χαμηλής εξαγωγικής επίδοσης και (3) μεγάλης φοροδιαφυγής. Όλα εντελώς δικά μας προβλήματα, που καλό θα είναι κάποτε να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε. Φυσικά, για να συμβεί κάτι τέτοιο θα πρέπει πρώτα να αφήσουμε μια και καλή πίσω μας την αφόρητη συζήτηση για τις «προδοτικές ευθύνες» όσων υπέγραψαν το Μνημόνιο (αλλά όχι βέβαια όσων έστειλαν τα ελλείμματα στα ύψη, που συχνά είναι οι ίδιοι που φωνάζουν σήμερα).
Και ένα τελευταίο: Οι επιδράσεις των δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών είναι προσωρινές. Άλλωστε, εάν δεν ήταν, θα μπορούσε μια χώρα να έχει ανάπτυξη με δανεικά επ’ αόριστον (ξέρω: αυτό ακριβώς πιστεύουν πολλοί ανάμεσα μας, ακόμη και τώρα …)
Η άλλη όψη του νομίσματος είναι ότι και η σημερινή ύφεση θα είναι προσωρινή. Αντίθετα, η δημοσιονομική εξυγίανση, εάν έχει διάρκεια (δηλ. εάν δεν ξανακυλήσουμε), θα αποκαταστήσει ένα μόνιμα βελτιωμένο περιβάλλον για την αποδοτικότερη λειτουργία της οικονομίας. Συνεπώς, η πικρή αλήθεια είναι ότι η «διόρθωση» μέσω της λιτότητας ήταν αφενός αναπόφευκτη – και μάλιστα, μετά από τόσο μεγάλο δημοσιονομικό εκτροχιασμό, αναπόφευκτα μεγάλη – και αφετέρου μακροπρόθεσμα χρήσιμη.
Υπάρχει όμως και η άλλη όψη της άλλης όψης (…) Η ύφεση μπορεί να είναι προσωρινή στη μακρά διάρκεια, αλλά στο παρόν (στο οποίο ζούμε) είναι ήδη βαθειά και παρατεταμένη. Αυτό, εάν δεν προσέξουμε, μπορεί να αφήσει μεγάλες πληγές που επουλώνονται δύσκολα.
Δεν αναφέρομαι εδώ στη διάλυση της κοινωνικής συνοχής που προκάλεσε το γενικευμένο «ο σώζων εαυτόν σωθείτω» (αντίδραση που πηγάζει από την παντελή έλλειψη αυτογνωσίας ενός μεγάλου τμήματος της κοινωνίας). Αναφέρομαι στις άλλες τοξικές επιδράσεις μιας παρατεταμένης ύφεσης. Η μακροχρόνια ανεργία απελπίζει ανθρώπους και αχρηστεύει δεξιότητες. Η μετανάστευση των πιο μορφωμένων νέων μας είναι σωτήρια για τους ίδιους αλλά απώλεια για όσους μένουν πίσω. Η φτώχεια των παιδιών μας δεν έχει μόνο κοινωνικές συνέπειες, έχει και οικονομικές: φθείρει το μελλοντικό ανθρώπινο κεφάλαιο από το οποίο θα εξαρτηθεί η ανάκαμψη και η μελλοντική μας ευημερία. Για όλα αυτά – και ιδίως για το τελευταίο – μπορούμε να κάνουμε πολλά, ακόμη και εν μέσω λιτότητας και ύφεσης (ή μάλλον: ειδικά εν μέσω λιτότητας και ύφεσης).
Αυτό είναι το νόημα της δίκαιης λιτότητας: αναλογική κατανομή των βαρών, προστασία των ασθενέστερων. Ας αρχίσουμε να συζητάμε για αυτά. Έχουμε ήδη χάσει πολύ χρόνο συζητώντας για ανοησίες.
Δεν  είναι  τόσο  ότι  εξηγεί   πολύ  απλά    την   φύση  των  περίφημων  πια  «δημοσιονομικών  πολλαπλασιαστών»  και  την  έννοια  του  «λάθους»  του  ΔΝΤ , αλλά  μας  δίνει    την  ευκαιρία  να ξαναθυ  σκεφτούμε  2-3  πολύ  σημαντικά  πραγματάκια:
Advertisements
This entry was posted in Uncategorized and tagged . Bookmark the permalink.

4 Responses to Fiscal multipliers -oh yeah ! (του Μ Ματσαγγάνη)

  1. Ο/Η Dyer λέει:

    Ξεκινώντας από τα συμπεράσματά σου firiki2010 να ξεκαθαρίσουμε μερικά πράγματα.
    1. Τον Σαμαρά δεν τον ειρωνεύονταν για το άλλο μείγμα μέτρων, αλλά για τον ισχυρισμό του ότι θα μηδένιζε το έλλειμμα σε ένα χρόνο ή και λιγότερο δεν θυμάμαι ακριβώς. Επίσης υπήρχε και μια κριτική σε βάρος του η οποία υποστήριζε ότι ήταν δήθεν αντιμνημονιακός και ότι αν ήταν απαραίτητη η ψήφος του για την έγκριση του πρώτου μνημονίου θα την έδινε. Όπως έκανε τελικά.
    2. Προφανώς και απαιτούντο αλλά μέτρα προσαρμοσμένα στην ελληνική πραγματικότητα και όχι τα δογματικά του ΔΝΤ για τα οποία πραγματικά απορώ πως τα χαρακτηρίζεις επιτυχημένα!. Που εφαρμόσθηκαν και ευημέρησε η κοινωνία;
    3. Προφανώς επίσης και τα μέτρα που θα έπρεπε να ληφθούν δεν θα ήταν ευχάριστα. Αλλά από τη στιγμή που δέχεσαι ότι αυτά που εφαρμόσθηκαν ήταν λάθος επειδή μας οδήγησαν σε δίνη ύφεσης με όλα τα τραγικά επακόλουθα, το άλλο μείγμα μέτρων προφανώς δεν θα δημιουργούσε τόση ύφεση άρα και τόσο πόνο και αντίδραση.
    Μακάρι ο Σαμαράς να επέμενε μέχρι τέλους για άλλο μείγμα μέτρων. Ίσως θα είχαμε περισώσει μερικές θέσεις εργασίας.

    • Ο/Η firiki2010 λέει:

      1 Tις ειρωνείες σε βάρος του Σαμαρά για το «άλλο μείγμα» τις θυμάμαι πολύ καλά και ήταν διάσπαρτες σε εκπομπές, αρθρα κλπ. Κι αν επι τέλους με την λάθος συνταγή περιορίσαμε τόσο δραστικά το έλλειμμα σε μία τριετία ώστε να μιλάμε για πρωτογενές πλεόνασμα γιατί σου φαίνεται απίθανος ο μηδενισμός του σε 1-1,5 χρόνο με κάποια άλλη σωστή συνταγή;
      2. Αλλού οι συνταγές του ΔΝΤ λειτούργησαν αλλού όχι. Για να εφαρμόσουν τη συγκεκριμένη συνταγή στην Ελλάδα την θεώρησαν πετυχημένη. Η δική μου κρίση αφορά τις οικονομικές συνταγές γενικώς (ακόμα και αυτές που κάπου κάποτε θεωρήθηκαν πετυχημένες).
      3. Δεν είμαι πάντα εύκολος στο να αποφαίνομαι «τι θα γινόταν αν…» Πάντως το πως αντιδρά μια κοινωνία δεν έχει να κάνει μόνο με το πόσο σωστά ή όχι είναι τα μέτρα

      Η επιμονή του Σαμαρά για «άλλο μείγμα» δεν νομίζω πως μπορούσε να έχει κάποιο νόημα ή αποτέλεσμα αν αυτό το «άλλο μείγμα» δεν γινόταν άποψη της τότε κυβέρνησης . Οταν ενεπλάκη ο Σ στη διακυβέρνηση της χώρας είχαν διαμορφωθεί καταστάσεις, είχαν δρομολογηθεί πορείες και σε κάθε περίπτωση η τρόϊκα είχε τον πρώτο λόγο. Από την στιγμή που είσαι αυτός που έχει ανάγκη βοήθειας δεν μπορείς να επιβάλεις, πρέπει να πείσεις.

  2. Ο/Η Νίκος Π λέει:

    Πέρα από την αναμφισβήτητη αδυναμία των οικονομολόγων να συμφωνήσουν στο μείγμα μέτρων που θα είχε τα καλύτερα δυνατά αποτελέσματα για τη χώρα, το πραγματικό πολιτικό ζήτημα είναι η αδυναμία των μέχρι τώρα κυβερνήσεων να εκπονήσουν και να εφαρμόσουν ένα εθνικό πρόγραμμα εξυγίανσης και μεταρρύθμισης των θεσμών που να ταιριάζει με τις Ελληνικές ιδιαιτερότητες, όπως πολύ σωστά σημειώνει ο αρθρογράφος. Δεν έχουμε παρά να θυμηθούμε πού κατέληξαν ο «εκσυγχρονισμός» του Σημίτη και η «επανίδρυση του κράτους» του Καραμανλή και άλλες ανάλογες προσπάθειες που κατέληξαν στα σκουπίδια. Σήμερα που οι ανάγκες είναι πια αδήριτες, τα κόμματα και οι πολίτες χωρίζονται σε δυο κατηγορίες, σ’ εκείνους που έστω και καθυστερημένα επενδύουν στη σωτηρία της χώρας και σ’ εκείνους που ποντάρουν στην καταστροφή της…

    • Ο/Η firiki2010 λέει:

      Δυστυχώς έτσι είναι . Νομίζω πως κανένας δεν πίστευε πως θα στράβωνε τόσο η κατάσταση και όλοι νόμιζαν πως όπως πορευτήκαμε τόσα χρόνια έτσι θα πορευόμασταν και στη συνέχεια. Παρέα με τις παθογένειες κλαι τα κουσούρια μας και υπό την προστασία του «Θεού της Ελλάδος». Πραγματικά κρίμα γιατί στις περιόδους Σημίτη και Καραμανλή θα μπορούσαμε να είχαμε αλλάξει την Ελλάδα. Αλλά…
      Η τελευταία σου φράση όλως περιέργως παραπέμπει στην … επόμενη μου ανάρτηση ! Τηλεπάθεια;; 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s